Γιατί λέμε ψέματα την Πρωταπριλιά; Πώς ξεκίνησε αυτό το περίεργο έθιμο;

Όλη η αλήθεια για το πώς ξεκίνησε το έθιμο της Πρωταπριλιάς

iStock

Ποιος δεν έχει πέσει έστω και μια φορά στη ζωή του "θύμα" στα αθώα ψέματα της Πρωταπριλιάς. Από την περίοδο του σχολείου έως σήμερα όλοι θυμόμαστε εκείνα τα μικρά ή και μεγαλύτερα ψεματάκια που μας λένε οι φίλοι, οι γονείς και τα αδέλφια μας και έπειτα ακούγεται η φράση "πλάκα σου κάνω. Πρωταπριλιά". Πώς ξεκίνησε όμως αυτό το περίεργο έθιμο και γιατί τελικά λέμε ψέματα της πρώτη μέρα του Απρίλη;

Η συνήθεια αυτή έχει ευρωπαϊκή προέλευση και υπάρχουν διάφορες εκδοχές για το πώς ξεκίνησε, με δύο από αυτές να ξεχωρίζουν.

Το έθιμο που ήρθε από τους Κέλτες ψαράδες

Σύμφωνα με την πρώτη, το έθιμο προέρχεται από τους Κέλτες, έναν λαό της βορειοδυτικής Ευρώπης που ασχολούνταν έντονα με την αλιεία. Η περίοδος ψαρέματος άρχιζε την 1η Απριλίου, αλλά επειδή εκείνη την εποχή τα ψάρια δεν πιάνονταν εύκολα, οι ψαράδες συνήθιζαν να υπερβάλλουν ή να λένε ψέματα για την ψαριά τους. Με τον καιρό, αυτή η πρακτική καθιερώθηκε ως έθιμο.

Η "Πρωτοχρονιά" των Γάλλων

Η δεύτερη και πιο ιστορικά τεκμηριωμένη εκδοχή συνδέεται με τη Γαλλία του 16ου αιώνα. Μέχρι το 1564, οι Γάλλοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά την 1η Απριλίου. Όταν, όμως, επί βασιλείας Καρόλου Θ΄, η Πρωτοχρονιά μεταφέρθηκε στην 1η Ιανουαρίου, κάποιοι συνέχισαν να γιορτάζουν με τον παλιό τρόπο. Οι υπόλοιποι τούς κορόιδευαν, στέλνοντάς τους ψεύτικα δώρα, και έτσι το πείραγμα εξελίχθηκε σε παράδοση.

Οι πρώτες αναφορές στην Πρωταπριλιά

Η καταγεγραμμένη αναφορά στην Πρωταπριλιά προέρχεται λίγο νωρίτερα από ένα φλαμανδικό ποίημα του Έντουαρντ ντι Ντιν του 1561. Στο ποίημα, ένας ευγενής στέλνει τον υπηρέτη του σε παράλογες, άκαρπες δουλειές. Ο υπηρέτης αναγνωρίζει ότι τον στέλνουν σε "τρελές δουλειές" επειδή είναι 1η Απριλίου.

Δύο αιώνες αργότερα και συγκεκριμένα το 1771, μια καταχώρηση στο ημερολόγιο της Άννα Γκριν Γουίνσλοου στη Βοστώνη, φανερώνει ότι η Πρωταπριλιά υφίσταται στον Καναδά και τη Νέα Αγγλία από εκείνη την περίοδο. Η Γκριν, στο ημερολόγιο της, τονίζει την ημερομηνία δύο φορές και προτείνει την ιδέα του "κυνηγιού της άγριας χήνας", υπονοώντας ότι ο πατέρας της είχε στείλει τη μητέρα της σε ένα τέτοιο κυνήγι την Πρωταπριλιά του 1768, που αποτελούσε φάρσα. Ένα ακόμα παράδειγμα της εποχής αποτελεί ένα φυλλάδιο του 1796, στο οποίο ζητείτο η παράδοση 17 παλτών και καπέλων για ανόητα παιδιά στο Μίντλταουν του Κονέκτικατ την 1η Απριλίου.

Μέχρι τον 19ο αιώνα οι αναφορές στην Πρωταπριλιά αρχίζουν να πληθαίνουν, με τη γιορτή να καθίσταται ευρέως διαδεδομένη και δημοφιλής, με αναφορές σε αυτήν να είναι συχνή στον Τύπο της εποχής.

Το έθιμο στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το έθιμο διατηρήθηκε αλλά προσαρμόστηκε στις τοπικές αντιλήψεις. Οι άνθρωποι λένε αθώα ψέματα για να ξεγελάσουν κάποιον, ενώ σε ορισμένες περιοχές πιστεύεται ότι όποιος πετύχει το ψέμα του θα έχει τύχη όλο τον χρόνο. Αλλού θεωρούν ότι αυτό φέρνει καλή σοδειά, ενώ υπάρχει και η δοξασία ότι η βροχή της ημέρας έχει θεραπευτικές ιδιότητες.

Αντίθετα, για εκείνον που θα ξεγελαστεί, υπάρχει η αντίληψη ότι θα έχει γρουσουζιά ή κακή τύχη μέσα στη χρονιά.

Σύμφωνα με λαογράφους, το έθιμο συνδέεται με την προσπάθεια να ξεγελαστούν αρνητικές δυνάμεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την παραγωγή ή την επιτυχία, λειτουργώντας έτσι συμβολικά ως τρόπος προστασίας και προσέλκυσης καλής τύχης.

Εσύ πόσα ψέματα είπες σήμερα;