ΑΠΕ ΜΠΕ
Ο Ηλίας Κασιδιάρης περνά σήμερα την πόρτα εξόδου των φυλακών Δομοκού, σχεδόν επτά χρόνια μετά την καταδίκη του στην υπόθεση της Χρυσής Αυγής. Η αποφυλάκισή του, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι μπορεί αυτομάτως να επιστρέψει στην πολιτική σκηνή ιδρύοντας ένα νέο κόμμα και διεκδικώντας την είσοδό του στη Βουλή.
Το αντίθετο. Η ισχύουσα εκλογική νομοθεσία θέτει συγκεκριμένους περιορισμούς για πρόσωπα που έχουν καταδικαστεί για ιδιαίτερα σοβαρά αδικήματα, μεταξύ των οποίων και η διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Και εδώ βρίσκεται η κρίσιμη λεπτομέρεια: για τον συγκεκριμένο περιορισμό δεν μετρά το πότε αποφυλακίζεται κάποιος, αλλά η διάρκεια της ποινής που του επιβλήθηκε.
Η αποφυλάκιση δεν "σβήνει" την απαγόρευση
Ο Ηλίας Κασιδιάρης καταδικάστηκε σε πολυετή κάθειρξη για τη διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή. Το γεγονός ότι ολοκληρώνει την έκτιση της ποινής του δεν σημαίνει ότι παύουν αυτομάτως όλες οι έννομες συνέπειες της καταδίκης.
Όπως εξηγούν οι συνταγματολόγοι, η σχετική διάταξη προβλέπει ότι η στέρηση του δικαιώματος κατάρτισης συνδυασμών ισχύει για όλη τη χρονική διάρκεια της επιβληθείσας ποινής. Μάλιστα, ο χρόνος υπολογίζεται από την οριστική καταδικαστική απόφαση και όχι από τον πραγματικό χρόνο παραμονής στη φυλακή.
Με απλά λόγια, η αποφυλάκιση και η δυνατότητα συμμετοχής σε εκλογές είναι δύο διαφορετικά ζητήματα.
Ο Συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος έχει επισημάνει χαρακτηριστικά ότι τα χρόνια που λαμβάνονται υπόψη είναι εκείνα της ποινής που επέβαλε το δικαστήριο και όχι μόνο τα χρόνια που τελικά εκτίθηκαν. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η ανάλυση του συνταγματολόγου Νίκου Παπασπύρου, σύμφωνα με την οποία η αποφυλάκιση είναι αδιάφορη για τη συγκεκριμένη απαγόρευση.
Τι ακριβώς δεν μπορεί να κάνει;
Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται στο άρθρο 32 του π.δ. 26/2012, όπως τροποποιήθηκε το 2023.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι για να μπορεί ένα κόμμα να καταρτίσει εκλογικούς συνδυασμούς πρέπει, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος, ο γενικός γραμματέας, τα μέλη της διοικούσας επιτροπής, ο νόμιμος εκπρόσωπος αλλά και η πραγματική ηγεσία του κόμματος να μην έχουν καταδικαστεί σε κάθειρξη για συγκεκριμένα σοβαρά αδικήματα, στα οποία περιλαμβάνεται και το άρθρο 187 του Ποινικού Κώδικα για την εγκληματική οργάνωση.
Η απαγόρευση ισχύει για τη διάρκεια της επιβληθείσας ποινής. Επομένως, ο Κασιδιάρης δεν μπορεί απλώς να αποφυλακιστεί, να ιδρύσει ένα νέο κόμμα και να εμφανιστεί ως αρχηγός του, παρακάμπτοντας έτσι τον εκλογικό περιορισμό.
Και αν βάλει κάποιον άλλον αρχηγό;
Εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες προβλέψεις της νομοθεσίας.
Ο νόμος δεν κοιτά μόνο ποιος εμφανίζεται επισήμως ως πρόεδρος ενός κόμματος. Κοιτά και ποιος βρίσκεται στην πραγματική ηγεσία του.
Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να δημιουργηθεί ένα κόμμα με έναν διαφορετικό πρόεδρο, ενώ ο Κασιδιάρης παραμένει στο παρασκήνιο και ουσιαστικά λαμβάνει τις αποφάσεις ή λειτουργεί ως ο πολιτικός αρχηγός του.
Η έννοια της "πραγματικής ηγεσίας" μπήκε ακριβώς για να αποτρέψει τέτοιες περιπτώσεις. Αν ο Άρειος Πάγος κρίνει ότι ένα πρόσωπο εμφανίζεται στην πράξη να διοικεί το κόμμα, να έχει τοποθετήσει μια εικονική ηγεσία ή να διαδραματίζει τον πραγματικό ηγετικό πολιτικό ρόλο, μπορεί να θεωρήσει ότι η απαγόρευση εφαρμόζεται.
Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην περίπτωση του Κασιδιάρη.
Ο Άρειος Πάγος έχει τον τελευταίο λόγο
Η τελική κρίση δεν γίνεται από το ίδιο το κόμμα ούτε από τον υποψήφιο.
Το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου ελέγχει αυτεπαγγέλτως εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την κατάρτιση και ανακήρυξη των εκλογικών συνδυασμών.
Μάλιστα, μπορεί να εξετάσει όχι μόνο την τυπική εικόνα ενός κόμματος αλλά και τα πραγματικά δεδομένα πίσω από αυτήν.
Έτσι, εάν ένα νέο κόμμα εμφανιστεί με διαφορετική ηγεσία, αλλά υπάρχουν στοιχεία που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο πραγματικός πολιτικός αρχηγός του είναι ο Κασιδιάρης, ο Άρειος Πάγος μπορεί να μην ανακηρύξει τους συνδυασμούς του.
Και εδώ υπάρχει μία ακόμη λεπτομέρεια που έχει σημασία: όσο πιο έντονη είναι η δημόσια πολιτική παρουσία του Κασιδιάρη και όσο περισσότερο εμφανίζεται με αρχηγικό προφίλ, τόσο περισσότερα στοιχεία θα μπορούσαν να συνεκτιμηθούν στην αξιολόγηση μιας πιθανής "υποκρυπτόμενης ηγεσίας".
Μπορεί τουλάχιστον να κατέβει μόνος του;
Εδώ η απάντηση είναι διαφορετική.
Σύμφωνα με την ερμηνεία του Σπύρου Βλαχόπουλου, δεν υπάρχει αντίστοιχο νομοθετικό κώλυμα που να απαγορεύει στον Κασιδιάρη να εμφανιστεί ως μεμονωμένος, ανεξάρτητος υποψήφιος.
Θεωρητικά, λοιπόν, θα μπορούσε να διεκδικήσει την εκλογή του χωρίς να βρίσκεται στην ηγεσία κόμματος.
Στην πράξη, όμως, η συγκεκριμένη επιλογή έχει ένα τεράστιο πολιτικό εμπόδιο: για την εκλογή ανεξάρτητου υποψηφίου απαιτείται να ξεπεραστεί το εκλογικό όριο του 3% των εγκύρων ψηφοδελτίων πανελλαδικά. Πρόκειται, επομένως, για ένα σενάριο που θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο να οδηγήσει στην εκλογή του.
Τι γίνεται αν είναι απλώς υποψήφιος ενός κόμματος;
Αυτό είναι ίσως το πιο σύνθετο σενάριο.
Ο Κασιδιάρης θα μπορούσε, σε επίπεδο τυπικού εκλογικού κωλύματος, να εμφανιστεί ως υποψήφιος ενός κόμματος χωρίς να είναι πρόεδρος ή μέλος της διοίκησής του.
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το κόμμα είναι αυτομάτως ασφαλές.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι η οργάνωση και η δράση ενός κόμματος πρέπει να υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Εάν ο Άρειος Πάγος κρίνει ότι ένας σχηματισμός δεν πληροί αυτή την προϋπόθεση, μπορεί να μην τον ανακηρύξει.
Άρα, το ζήτημα δεν είναι απλώς "αν μπορεί ο Κασιδιάρης να είναι υποψήφιος". Είναι και τι σημαίνει η παρουσία του μέσα σε έναν συγκεκριμένο πολιτικό σχηματισμό.
Το προηγούμενο των "Σπαρτιατών"
Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική.
Το 2023, το κόμμα των "Σπαρτιατών" συμμετείχε στις εκλογές, ενώ στη συνέχεια προέκυψε έντονη δικαστική και πολιτική συζήτηση σχετικά με τον ρόλο του Ηλία Κασιδιάρη και το κατά πόσο υπήρχε σχέση υποκρυπτόμενης ηγεσίας.
Το προηγούμενο αυτό ανέδειξε και ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα: ο Άρειος Πάγος καλείται να λαμβάνει αποφάσεις ιδιαίτερα μεγάλης σημασίας μέσα σε πολύ στενό χρονικό πλαίσιο, λίγο πριν από τις εκλογές.
Ο Σπύρος Βλαχόπουλος έχει υποστηρίξει ότι θα ήταν προτιμότερο να υπάρχει μια ειδική διαδικασία, με περισσότερες δικαιοκρατικές εγγυήσεις και επαρκή χρόνο, ώστε τέτοιες κρίσιμες αποφάσεις να μην πρέπει να λαμβάνονται μέσα σε ελάχιστες ημέρες.
Άρα, μπορεί ή δεν μπορεί να επιστρέψει στην πολιτική;
Η απάντηση δεν είναι ένα απλό "ναι" ή "όχι"
Ο Κασιδιάρης δεν μπορεί να ιδρύσει και να ηγηθεί κανονικά ενός κόμματος με σκοπό να κατέβει στις εκλογές, όσο βρίσκεται σε ισχύ η προβλεπόμενη απαγόρευση που συνδέεται με την καταδίκη του. Δεν μπορεί επίσης να παρακάμψει εύκολα τον περιορισμό τοποθετώντας έναν άλλο άνθρωπο ως τυπικό αρχηγό, εφόσον ο ίδιος θεωρηθεί από τον Άρειο Πάγο ότι αποτελεί την πραγματική ηγεσία.
Από την άλλη, η νομοθεσία αφήνει θεωρητικά ανοιχτό το ενδεχόμενο της ανεξάρτητης υποψηφιότητας.
Και υπάρχει και το πιο περίπλοκο σενάριο: να εμφανιστεί ως υποψήφιος ενός άλλου κόμματος, χωρίς να είναι τυπικά στην ηγεσία του. Εκεί, όμως, ο Άρειος Πάγος μπορεί να εξετάσει συνολικά τη δράση και τη λειτουργία του σχηματισμού και να κρίνει εάν υπηρετεί πράγματι την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Με άλλα λόγια, η έξοδος από τη φυλακή δεν ισοδυναμεί με πολιτικό "come back". Το εάν και με ποιον τρόπο θα μπορούσε ο Ηλίας Κασιδιάρης να βρεθεί ξανά σε ψηφοδέλτιο θα εξαρτηθεί από τον ακριβή ρόλο που θα επιλέξει να έχει, τον πολιτικό σχηματισμό μέσω του οποίου θα κινηθεί και, τελικά, από την κρίση του Αρείου Πάγου.
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για τάσεις και νέα στη Μόδα, Celebrity και Gossip News στο missbloom.gr
