Υπάρχουν δημιουργοί που σχεδιάζουν κοσμήματα και υπάρχουν δημιουργοί που αφηγούνται ιστορίες μέσα από αυτά. Η Κατερίνα Μακρυγιάννη ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Μεγαλωμένη μέσα στο εργαστήριο "Τέχνημα", ανάμεσα σε πολύτιμα μέταλλα, εργαλεία και ατελείωτες ώρες δημιουργίας, έμαθε από νωρίς ότι η τέχνη δεν είναι απλώς ένα επάγγελμα, αλλά ένας τρόπος ζωής.
Σήμερα, μέσα από το προσωπικό της brand KM, συνεχίζει αυτή την κληρονομιά με απόλυτα σύγχρονη ματιά, δημιουργώντας χειροποίητα κοσμήματα που ισορροπούν ανάμεσα στη λιτότητα, το χρώμα και την οργανική δύναμη της φύσης. Η Κρήτη, τα ταξίδια, το θέατρο, αλλά και οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν τις σταθερές πηγές έμπνευσής της, ενώ η φιλοσοφία του Made to Order αποτυπώνει τη βαθιά της πεποίθηση πως κάθε δημιουργία αποκτά πραγματική αξία όταν φτιάχνεται για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Κατερίνα Μακρυγιάννη μιλά στο Missbloom για τις εικόνες που σημάδεψαν την παιδική της ηλικία, τη διαδοχή μιας οικογενειακής παράδοσης σχεδόν τεσσάρων δεκαετιών, τη διεθνή πορεία του brand KM, την ακατέργαστη ομορφιά της Κρήτης που διαπερνά κάθε της συλλογή και την ανάγκη να δημιουργεί κοσμήματα με διάρκεια, ουσία και προσωπικότητα.
Μεγαλώσατε σε ένα σπίτι όπου η δημιουργικότητα ήταν τρόπος ζωής. Ποια είναι η πρώτη σας ανάμνηση από το εργαστήριο των γονιών σας;
Μία από τις πιο έντονες εικόνες που έχω από την παιδική μου ηλικία είναι οι γονείς μου να δημιουργούν αργά μέσα στη νύχτα. Εκείνες τις ώρες έβρισκαν την ησυχία και την ελευθερία που χρειάζονταν για να σχεδιάσουν, να πειραματιστούν και να ανακαλύψουν κάτι καινούργιο.
Θυμάμαι να ξυπνάω σαν παιδί μέσα στη νύχτα και να τους ψάχνω στο σπίτι. Και πάντα τους έβρισκα στο εργαστήριο. Κυριολεκτικά μέσα στον κόσμο τους. Αυτό είναι ίσως η πρώτη πραγματική εικόνα που έχω από τη δημιουργία. Όχι σαν δουλειά, αλλά σαν μια βαθιά ανάγκη έκφρασης και αφοσίωσης.
Νομίζω πως μεγαλώνοντας μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα κατάλαβα πολύ νωρίς ότι η δημιουργικότητα δεν έχει ωράριο. Είναι κάτι που σε ακολουθεί συνεχώς και πολλές φορές δεν σε αφήνει να ηρεμήσεις μέχρι να δεις αυτό που έχεις στο μυαλό σου να παίρνει μορφή. Και ίσως αυτό να κουβαλάω κι εγώ σήμερα μέσα στη δική μου δουλειά.
Το εργαστήριο "Τέχνημα" ξεκίνησε το 1988. Τι βάρος και τι τιμή έχει το να παίρνετε τα ηνία μιας τέτοιας οικογενειακής παράδοσης;
Νομίζω πως για ένα παιδί που προσπαθεί να βρει τα βήματά του μέσα στο ίδιο επάγγελμα με τους ταλαντούχους γονείς του, αυτή η διαδρομή είναι πολύ πιο δύσκολη απ’ όσο φαίνεται απ’ έξω. Υπάρχει μεγάλη αγάπη και ασφάλεια, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει και μια συνεχής ανάγκη να ανακαλύψεις ποιος είσαι εσύ μέσα σε όλο αυτό.
Έχω πει πολλές φορές ότι τα πρώτα μου βήματα δίπλα στους γονείς μου ήταν ίσως το πιο δύσκολο "πανεπιστήμιο” που έχω περάσει. Γιατί δεν αρκεί μόνο να μάθεις την τεχνική ή τη δουλειά. Πρέπει να βρεις τη δική σου ταυτότητα, τη δική σου φωνή και τελικά να τολμήσεις να σταθείς απέναντι σε ανθρώπους που θαυμάζεις πολύ.
Υπάρχει λοιπόν βάρος σε αυτή τη διαδρομή. Ειδικά όταν νιώθεις ότι πρέπει όχι μόνο να συνεχίσεις κάτι που έχει ήδη αξία, αλλά και να εξελιχθείς πέρα από αυτό. Όμως ταυτόχρονα υπάρχει και μεγάλη τιμή. Το να προέρχεσαι από μια οικογενειακή επιχείρηση σαν το "Τέχνημα" σου δίνει μια πολύ δυνατή βάση, γνώση, εμπειρία και επαφή με τη δημιουργία από πολύ μικρή ηλικία.
Και όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο εκτιμώ αυτή την κληρονομιά. Γιατί καταλαβαίνω ότι δεν μου έδωσε μόνο ένα επάγγελμα, αλλά έναν ολόκληρο τρόπο να βλέπω τη δημιουργία και τη ζωή.
Πότε συνειδητοποιήσατε ότι το κόσμημα είναι ο δικός σας τρόπος να εκφράζεστε;
Νομίζω πως το συνειδητοποίησα ουσιαστικά όταν τελείωσα τις σπουδές μου στο θέατρο και άρχισα να αναζητώ έναν τρόπο να συνδυάσω αυτή τη μεγάλη μου αγάπη με ένα επάγγελμα που θα μπορούσε να μου προσφέρει και τη ζωή που ονειρευόμουν.
Μέσα από την οικογενειακή επιχείρηση άρχισα τότε να καταλαβαίνω ότι το θέατρο και το κόσμημα τελικά έχουν πολύ περισσότερα κοινά απ’ όσα φανταζόμουν. Και οι δύο κόσμοι βασίζονται στην έκφραση, στην ατμόσφαιρα, στη λεπτομέρεια, στο συναίσθημα και στην ανάγκη να δημιουργήσεις κάτι που θα αγγίξει έναν άνθρωπο.
Στο θέατρο με γοήτευε πάντα το πώς μπορείς να χρησιμοποιήσεις τα πάντα για να χτίσεις μια αίσθηση ή μια εικόνα. Και κάπως έτσι άρχισα να βλέπω και το κόσμημα. Όχι μόνο σαν αντικείμενο, αλλά σαν έναν τρόπο προσωπικής έκφρασης με χαρακτήρα, κίνηση και συναίσθημα.
Νομίζω πως εκεί ήταν που κατάλαβα ότι μέσα από το κόσμημα μπορούσα τελικά να εκφράσω πολύ φυσικά όλα όσα αγαπούσα δημιουργικά.
Πώς νιώσατε όταν το προσωπικό σας brand άρχισε να κερδίζει διεθνή αναγνώριση;
Ακόμα θυμάμαι πολύ καθαρά εκείνη τη στιγμή. Η διεθνής αναγνώριση του brand ξεκίνησε αρκετά απότομα και η πρώτη μεγάλη συνεργασία ήταν με την online πλατφόρμα του Net-a-Porter. Πριν από αυτό, καλά καλά δεν με ήξερε σχεδόν κανείς ως brand, γι’ αυτό και όλο αυτό μου φάνηκε τότε τεράστιο.
Θυμάμαι τη μέρα που είδα για πρώτη φορά το όνομά μου σε έναν τόσο διεθνή χώρο και η πρώτη αίσθηση δεν ήταν μόνο χαρά, ήταν και φόβος. Ήταν σαν κάτι που μέχρι τότε υπήρχε μέσα στον δικό μου κόσμο να βγαίνει ξαφνικά προς τα έξω και να νιώθω ότι από εκεί και πέρα όλα μπορούν να συμβούν. Από μια μεγάλη επιτυχία μέχρι μια πιθανή αποτυχία.
Στην πορεία όμως αυτό άρχισε να ηρεμεί μέσα μου. Άρχισα να καταλαβαίνω ότι όταν επιλέγεις να μπεις σε έναν τέτοιο δημιουργικό και επαγγελματικό χώρο, χρειάζεται να εκπαιδευτείς πολύ, να εξελιχθείς και να αποκτήσεις αντοχές. Και κάπου εκεί άρχισε να έρχεται και η χαρά. Η αίσθηση ότι η δουλειά μου βρίσκει πραγματικά ανθρώπους που τη βλέπουν, την ξεχωρίζουν και τη θέλουν. Και ίσως για πρώτη φορά να ένιωσα κι εγώ ότι αξίζω να βρίσκομαι ανάμεσα σε ανθρώπους και brands που θαύμαζα για χρόνια.
Τα Χανιά είναι η βάση σας. Πόση "Κρήτη" κρύβεται μέσα σε ένα σύγχρονο KM κόσμημα;
Νομίζω πως η Κρήτη υπάρχει πάντα μέσα μου υποσυνείδητα. Είναι τόσο βαθιά γραμμένη στο DNA μου, που φυσικά περνάει και μέσα στη δουλειά μου χωρίς πολλές φορές να το επιδιώκω συνειδητά.
Θεωρώ πως αυτή η αισθητικά πρωτόλεια αλλά ταυτόχρονα πολύ δουλεμένη αγριάδα που έχουν πολλές φορές τα υλικά και τα σχέδιά μου, πηγάζει ακριβώς από την ίδια την Κρήτη. Από τα τοπία της, το φως της, τις αντιθέσεις της και αυτή τη δύναμη που έχει η φύση εδώ. Υπάρχει κάτι πολύ άγριο αλλά και πολύ όμορφο ταυτόχρονα στην Κρήτη, και νομίζω πως αυτό πάντα με επηρεάζει δημιουργικά.
Ακόμα και ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι το χρώμα, τις υφές ή το πώς θέλω να στέκεται ένα κόσμημα πάνω στο σώμα, νιώθω ότι έχει επηρεαστεί από τις εικόνες με τις οποίες μεγάλωσα. Τη θάλασσα, τις πέτρες, τον ήλιο, τον αέρα, τη δύναμη της φύσης αλλά και μια αίσθηση ελευθερίας που υπάρχει πολύ έντονα εδώ.
Ίσως τελικά η Κρήτη να μη φαίνεται πάντα κυριολεκτικά στα κοσμήματά μου, αλλά σίγουρα υπάρχει μέσα στην αίσθηση που κουβαλούν.
Χρησιμοποιείτε καθαρές γραμμές αλλά και έντονα χρώματα. Πώς πετυχαίνετε την αρμονία σε τόσο τολμηρούς συνδυασμούς;
Νομίζω πως για μένα όλα ξεκινούν από την ισορροπία. Μπορεί να αγαπώ πολύ το χρώμα και τους έντονους συνδυασμούς, αλλά ταυτόχρονα έχω πάντα ανάγκη να υπάρχει καθαρότητα στις γραμμές και στη φόρμα ώστε το κόσμημα να "αναπνέει" και να μη γίνεται υπερβολικό. Πιστεύω ότι όταν μια γραμμή είναι σωστή και καθαρή, μπορεί να υποστηρίξει ακόμα και πολύ τολμηρά χρώματα χωρίς να χάνει την κομψότητά της. Και ίσως εκεί βρίσκεται για μένα η αρμονία. Στην ισορροπία ανάμεσα στην ένταση και την απλότητα.
Πολλές φορές δουλεύω πολύ ενστικτωδώς με το χρώμα. Με ενδιαφέρει περισσότερο το συναίσθημα που δημιουργεί ένας συνδυασμός παρά το αν θεωρείται σωστός θεωρητικά. Ίσως γι’ αυτό οι επιρροές από τη φύση και τα ταξίδια μου λειτουργούν τόσο έντονα μέσα στη δουλειά μου, γιατί εκεί βλέπεις χρώματα πολύ δυνατά να συνυπάρχουν απόλυτα φυσικά. Στο τέλος όμως, νομίζω πως αυτό που κρατάει ένα τολμηρό κόσμημα ισορροπημένο είναι να υπάρχει αλήθεια πίσω του. Να μη γίνεται έντονο μόνο για να τραβήξει προσοχή, αλλά γιατί πραγματικά έχει κάτι να εκφράσει αισθητικά.
Τι σημαίνει για εσάς ο όρος "Made to Order"; Πόσο αλλάζει η ενέργεια ενός κοσμήματος όταν ξέρετε ότι φτιάχνεται αποκλειστικά για κάποιον;
Για μένα το "Made to Order” δεν είναι απλώς ένας τρόπος παραγωγής. Είναι ένας πιο προσωπικός και ουσιαστικός τρόπος να συνδέεται η δημιουργία με τον άνθρωπο που θα φορέσει το κόσμημα. Μεγαλώνοντας μέσα σε ένα εργαστήριο, έμαθα από πολύ μικρή ότι κάθε άνθρωπος κουβαλά διαφορετική ενέργεια, αισθητική και ανάγκες. Γι’ αυτό και πάντα με συγκινούσε η διαδικασία του να δημιουργείται κάτι γνωρίζοντας ότι έχει ήδη τον αποδέκτη του. Ότι δεν φτιάχνεται απρόσωπα για να υπάρχει απλώς, αλλά για να ανήκει κάπου πολύ συγκεκριμένα.
Νομίζω πως αυτή η γνώση αλλάζει εντελώς την ενέργεια του ίδιου του κοσμήματος. Υπάρχει περισσότερη φροντίδα, περισσότερη συγκέντρωση και μια πολύ πιο ανθρώπινη σχέση με τη διαδικασία. Ακόμα και σήμερα, πάντα νιώθω την ανάγκη να δω έστω μια εικόνα του ανθρώπου για τον οποίο δημιουργούμε, γιατί με βοηθά να τον καταλάβω λίγο καλύτερα και να τον πλησιάσω πιο ουσιαστικά μέσα από το σχέδιο. Ίσως τελικά αυτό να είναι και η μεγαλύτερη αξία της χειροποίητης δημιουργίας για μένα. Ότι πίσω από κάθε κόσμημα υπάρχει μια προσωπική ιστορία, μια πρόθεση και μια πραγματική σύνδεση ανάμεσα στους ανθρώπους.
Λέτε ότι εμπνέεστε από τα ταξίδια σας. Ποιος προορισμός σας έδωσε την πιο έντονη δημιουργική ώθηση;
Το Μαρόκο ήταν σίγουρα ένας προορισμός που με επηρέασε πολύ δημιουργικά τα τελευταία χρόνια. Εκεί ένιωσα ότι άρχισα να τολμώ περισσότερο με το χρώμα και κυρίως με τους συνδυασμούς του. Με εντυπωσίασε πολύ το πώς αποχρώσεις που θεωρητικά ίσως να μη δένουν εύκολα, εκεί συνυπήρχαν με απόλυτη φυσικότητα. Τα πάντα είχαν χρώμα, τα υφάσματα, οι τοίχοι, οι αγορές, ακόμα και το φως μέσα στην ημέρα άλλαζε εντελώς τον τρόπο που έβλεπες τις αποχρώσεις.
Νομίζω πως αυτό το ταξίδι με έκανε να εμπιστευτώ περισσότερο το ένστικτό μου δημιουργικά και να μη φοβάμαι τόσο τις εντάσεις ή τις πιο τολμηρές αντιθέσεις. Και σίγουρα ένα μέρος αυτής της ενέργειας πέρασε αργότερα και μέσα στις συλλογές μου. Γενικά, τα ταξίδια λειτουργούν πάντα σαν ένα μικρό δημιουργικό restart για μένα. Ακόμα κι αν δεν το καταλαβαίνω εκείνη τη στιγμή, επιστρέφω πάντα με διαφορετικές εικόνες και αισθήσεις μέσα μου.
Πώς βρίσκετε έμπνευση μέσα στη ρουτίνα της καθημερινότητας;
Νομίζω πως πολλές φορές η μεγαλύτερη έμπνευση δεν έρχεται στις ιδανικές στιγμές, αλλά μέσα στην ίδια τη διαδικασία της δουλειάς και της καθημερινότητας. Μέσα στην κατασκευή, στα λάθη, στα τεχνικά προβλήματα ή στη δυσκολία να αποδώσεις ακριβώς αυτό που έχεις στο μυαλό σου.
Πολύ συχνά, τη στιγμή που προσπαθώ να λύσω κάτι δημιουργικά ή τεχνικά, γεννιούνται νέες ιδέες που δεν θα είχα σκεφτεί διαφορετικά. Και ίσως τελικά αυτή η συνεχής αναζήτηση να είναι από μόνη της μια πολύ μεγάλη πηγή έμπνευσης για μένα.
Δεν βλέπω ποτέ τη δημιουργία σαν κάτι τέλειο ή εύκολο. Αντίθετα, πιστεύω ότι πολλές φορές οι δυσκολίες, οι ατέλειες και οι δοκιμές είναι αυτές που σε οδηγούν κάπου πιο ενδιαφέρον δημιουργικά. Και αυτό είναι κάτι που συνεχίζει να με κρατά σε εγρήγορση ακόμα και μέσα στη ρουτίνα της καθημερινότητας.
Ποιο είναι το κόσμημα που δεν αποχωρίζεστε ποτέ και ποια η ιστορία του;
Το κόσμημα που δεν αποχωρίζομαι ποτέ είναι ένα χειροποίητο σφυρήλατο βραχιόλι από μπρούτζο που έφτιαξε ο σύντροφός μου και πλέον συνεργάτης μου, ο Μάνος. Είναι ίσως από τα πιο προσωπικά αντικείμενα που έχω.
Ο Μάνος βρέθηκε στον χώρο του κοσμήματος μέσα από τη σχέση μας. Παρότι είχε σπουδάσει οικονομικά, είχε πάντα μια πολύ καλλιτεχνική φύση. Και θυμάμαι ακόμα τη στιγμή που έπιασε πρώτη φορά το σφυρί. Εκεί κατάλαβα αμέσως ότι είχε ένα πολύ ιδιαίτερο ταλέντο στο να διαμορφώνει το μέταλλο και να του δίνει χαρακτήρα.
Αυτό το βραχιόλι δεν έχει αξία μόνο επειδή δημιουργήθηκε από εκείνον για μένα. Κουβαλά και κάτι ακόμα που πιστεύω βαθιά: ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι με κρυφό ταλέντο, που ίσως δεν ανακαλύψουν ποτέ αν δεν τους δοθεί η ευκαιρία να έρθουν κοντά σε μια τέχνη ή σε μια χειροποίητη διαδικασία.
Και νομίζω πως αυτό είναι κάτι που λείπει αρκετά σήμερα. Έχουμε απομακρυνθεί πολύ από τις χειρονακτικές τέχνες και τη χαρά του να δημιουργείς κάτι με τα χέρια σου. Ίσως γι’ αυτό αυτό το βραχιόλι έχει για μένα τόσο μεγάλη αξία.
Πού οραματίζεστε το brand KM τα επόμενα χρόνια;
Οραματίζομαι το KM να συνεχίσει να εξελίσσεται χωρίς να χάσει ποτέ την ταυτότητα και την αλήθεια του. Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό για μένα. Να μεγαλώνει οργανικά, να αποκτά ακόμα μεγαλύτερη διεθνή παρουσία, αλλά να παραμένει πάντα ένα brand με χαρακτήρα, προσωπικότητα και πραγματική σχέση με τη χειροποίητη δημιουργία. Θα ήθελα τα επόμενα χρόνια να μπορέσω να εξελίξω ακόμα περισσότερο δημιουργικά τον κόσμο του brand, όχι μόνο μέσα από τα κοσμήματα αλλά και μέσα από συνολικές εικόνες, συνεργασίες και εμπειρίες που εκφράζουν την αισθητική και τη φιλοσοφία του KM.
Ταυτόχρονα όμως, για μένα επιτυχία δεν σημαίνει μόνο ανάπτυξη. Σημαίνει να μπορώ να συνεχίζω να δημιουργώ με ενθουσιασμό, να έχω ανθρώπους γύρω μου που αγαπούν πραγματικά αυτό που χτίζουμε και να μη χαθεί ποτέ αυτή η ανθρώπινη πλευρά της δουλειάς μας. Νομίζω πως σήμερα, περισσότερο από ποτέ με ενδιαφέρει να χτίζω κάτι με διάρκεια και ουσία. Ένα brand που να εξελίσσεται μαζί μου, αλλά να παραμένει πάντα συνδεδεμένο με όσα το έκαναν ξεχωριστό από την αρχή.