iStock
Όταν ακούμε τη λέξη "καύσωνας", το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στον αριθμό που δείχνει το θερμόμετρο το μεσημέρι. Όμως, όπως φαίνεται, η πραγματική επιβάρυνση για τον οργανισμό δεν μετριέται μόνο από το πόσο ψηλά θα ανέβει ο υδράργυρος.
Γιατί η ζέστη δεν τελειώνει όταν δύσει ο ήλιος.
Μένει μέσα στα σπίτια, στους χώρους εργασίας, στα υπνοδωμάτια και – κυρίως – στο σώμα μας. Και όσο οι νύχτες παραμένουν θερμές, ο οργανισμός δυσκολεύεται να βρει τον χρόνο που χρειάζεται για να επανέλθει.
Ο Δρ Ανδρέας Φλουρής, Καθηγητής Φυσιολογίας και Διευθυντής του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Επιστημονικός Συνεργάτης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ γιατί η θερμική καταπόνηση πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως ένα φαινόμενο που διαρκεί ολόκληρο το 24ωρο.
Το σώμα δεν "μηδενίζει" κάθε πρωί
Ο οργανισμός μας διαθέτει μηχανισμούς για να αντιμετωπίζει τη ζέστη. Αυξάνει τη ροή του αίματος προς το δέρμα και ενεργοποιεί την εφίδρωση, προσπαθώντας να διατηρήσει σταθερή την εσωτερική θερμοκρασία.
Όμως αυτή η διαδικασία έχει κόστος.
Η καρδιά επιβαρύνεται περισσότερο, ενώ το σώμα χάνει νερό, άλατα και ηλεκτρολύτες. Αν η έκθεση στη ζέστη διαρκεί για πολλές ώρες και η θερμοκρασία δεν υποχωρεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο χρόνος αποκατάστασης μειώνεται.
Ο Δρ Φλουρής περιγράφει αυτή την κατάσταση ως ένα είδος "θερμικού ισοζυγίου": η επιβάρυνση της μίας ημέρας δεν εξαφανίζεται απαραίτητα πριν ξεκινήσει η επόμενη.
Και κάπως έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος, ιδιαίτερα όταν οι καυτές ημέρες διαδέχονται η μία την άλλη.
Η ζέστη κλέβει και τον ύπνο μας
Η νυχτερινή θερμοκρασία φαίνεται να παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο απ' όσο ίσως πιστεύαμε.
Ανάλυση 7,4 εκατομμυρίων καταγραφών ύπνου από 47.628 ανθρώπους σε 68 χώρες έδειξε ότι όταν η ελάχιστη εξωτερική θερμοκρασία ξεπερνούσε τους 30°C, αυξανόταν σημαντικά η πιθανότητα οι άνθρωποι να κοιμηθούν λιγότερο.
Μάλιστα, η απώλεια ύπνου φάνηκε να είναι εντονότερη στους ηλικιωμένους, στις γυναίκες και στους κατοίκους χωρών χαμηλότερου εισοδήματος.
Μία κακή νύχτα μπορεί να μοιάζει αμελητέα. Όταν όμως η κατάσταση επαναλαμβάνεται για πολλές συνεχόμενες ημέρες, η έλλειψη ύπνου συσσωρεύεται, φέρνοντας μαζί της κόπωση, μειωμένη προσοχή και δυσκολία στη συγκέντρωση. Δεν έχει σημασία μόνο πόσο ζεστάνει την ημέρα – αλλά και πόσο δροσίζει τη νύχτα. Κι εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία των νέων ερευνών.
Ο κίνδυνος από τη ζέστη δεν εξαρτάται μόνο από την υψηλότερη θερμοκρασία της ημέρας. Σημαντικό είναι και αν ο οργανισμός έχει τη δυνατότητα να αποφορτιστεί κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Μελέτη του 2025 στην Ευρώπη, η οποία συνυπολόγισε την υγρασία και τα επεισόδια ζέστης που συνεχίζονται τόσο την ημέρα όσο και τη νύχτα, έδειξε ότι όταν τέτοιες συνθήκες διαρκούν πάνω από τρεις ημέρες, ο σχετικός κίνδυνος θανάτου για τους ηλικιωμένους μπορεί να είναι περίπου διπλάσιος ή ακόμη μεγαλύτερος σε σχέση με επεισόδια που περιορίζονται μόνο στις ώρες της ημέρας. "Η ζεστή νύχτα δεν είναι απλώς μια άβολη νύχτα", επισημαίνει ο Δρ Φλουρής. Περιορίζει την ευκαιρία για ύπνο και φυσιολογική αποφόρτιση του οργανισμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το ζήτημα και για την Ελλάδα, όπου πολλά κτίρια διατηρούν τη θερμότητα για ώρες μετά τη δύση του ήλιου.
Η ζέστη μπορεί να επηρεάσει το μυαλό πριν καν το καταλάβουμε
Η θερμική καταπόνηση, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την καρδιά, την εφίδρωση και την κούραση.
Μπορεί να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και κινούμαστε.
Σε πρόσφατη εργαστηριακή μελέτη, οι ερευνητές προσομοίωσαν ένα δεκαήμερο καύσωνα και παρακολούθησαν εθελοντές καθ' όλη τη διάρκεια του 24ώρου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαταραχές στον ύπνο, αλλά και κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: άνθρωποι που βίωναν έντονη θερμική καταπόνηση εμφάνιζαν αδέξιες κινήσεις, αστοχίες και μειωμένη νοητική ικανότητα αρκετές ώρες, ακόμη και μία ημέρα, πριν από πιο εμφανείς επιπτώσεις.
Με άλλα λόγια, η ζέστη μπορεί να επηρεάσει την κρίση και την απόδοσή μας πριν φτάσουμε στο σημείο να αισθανθούμε ότι "δεν αντέχουμε άλλο".
Και η ηλιακή ακτινοβολία κάνει τη διαφορά
Δεν είναι όμως μόνο η θερμοκρασία του αέρα που πρέπει να μας απασχολεί.
Άλλη μελέτη του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας έδειξε ότι η παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία στο κεφάλι μπορεί να προκαλέσει πολύ εντονότερες επιδράσεις στη φυσιολογία και στη νοητική ικανότητα σε σύγκριση με την έκθεση στη ζέστη υπό συνθήκες σκιάς.
Αυτό σημαίνει ότι δύο άνθρωποι μπορεί να βρίσκονται στην ίδια θερμοκρασία, αλλά να βιώνουν διαφορετικό επίπεδο θερμικής καταπόνησης, ανάλογα με τις συνθήκες στις οποίες εκτίθενται.
Μήπως η ζέστη αφήνει αποτύπωμα που διαρκεί περισσότερο;
Το ακόμη πιο ανησυχητικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν η έκθεση στη ζέστη δεν περιορίζεται σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, αλλά επαναλαμβάνεται για χρόνια.
Μελέτη του 2025 σε 3.686 Αμερικανούς ηλικίας 56 ετών και άνω συνέδεσε τον μεγαλύτερο αριθμό θερμών ημερών με επιτάχυνση δεικτών επιγενετικής γήρανσης.
Τα συγκεκριμένα ευρήματα είναι ακόμη πρώιμα και απαιτείται περισσότερη έρευνα προτού εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα. Ωστόσο, ανοίγουν μια νέα συζήτηση: μήπως η χρόνια έκθεση στη ζέστη αφήνει στον οργανισμό ένα βιολογικό αποτύπωμα που συνεχίζεται πολύ μετά το τέλος ενός καύσωνα;
Η λύση δεν είναι να "συνηθίσουμε" τη ζέστη
Όσο η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα και τη διάρκεια των θερμών επεισοδίων, αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να προστατευόμαστε.
Μια απλή προειδοποίηση ότι "αύριο θα έχει καύσωνα" ίσως πλέον δεν αρκεί.
Οι οδηγίες χρειάζεται να είναι πολύ πιο συγκεκριμένες: ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο, ποιες ώρες της ημέρας είναι πιο επικίνδυνες, ποιοι χώροι επιβαρύνουν περισσότερο τον οργανισμό και ποια μέτρα μπορούν πραγματικά να μειώσουν την έκθεση. Γιατί, όπως επισημαίνει ο Δρ Φλουρής, ο στόχος δεν είναι να μάθουμε το ανθρώπινο σώμα να αντέχει ολοένα και περισσότερη ζέστη. Είναι να οργανώσουμε την καθημερινότητά μας και την κοινωνία έτσι ώστε να το εκθέτουμε σε όσο το δυνατόν μικρότερο κίνδυνο.
Αποστόλης Ζώης - ΑΠΕ ΜΠΕ
Οι πιο πρόσφατες Ειδήσεις
Διαβάστε πρώτοι τις Ειδήσεις για τάσεις και νέα στη Μόδα, Celebrity και Gossip News στο missbloom.gr
