Όταν ακούμε τη λέξη "κατάθλιψη", συνήθως το μυαλό μας πηγαίνει στη θλίψη, την εξάντληση, την απομόνωση ή την απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που κάποτε μας έδιναν χαρά. Όμως δεν εκδηλώνεται πάντα τόσο ξεκάθαρα. Μερικές φορές μπορεί να κρύβεται πίσω από φράσεις όπως "δεν με νοιάζει", "δεν ξέρω τι θέλω" ή "δεν έχω άποψη". Και μπορεί να περνά απαρατήρητη, ακόμη και από εμάς τους ίδιους. Παρακάτω, τέσσερα λιγότερο προφανή σημάδια που αξίζει να προσέξεις, χωρίς, φυσικά, να σημαίνει ότι καθένα από αυτά από μόνο του αποτελεί ένδειξη κατάθλιψης.
1. Σταματάς να έχεις άποψη για σχεδόν οτιδήποτε
Το να μην έχεις πάντα άποψη για το πού θα φας ή τι θα κάνεις το Σαββατοκύριακο είναι απολύτως φυσιολογικό. Όταν όμως το "δεν με νοιάζει, διάλεξε εσύ" γίνεται η μόνιμη απάντησή σου, ίσως αξίζει να αναρωτηθείς τι πραγματικά συμβαίνει.
Ένας λόγος μπορεί να είναι ο φόβος της απόρριψης. Μπορεί να φοβάσαι ότι αν εκφράσεις αυτό που σκέφτεσαι, ο άλλος θα διαφωνήσει μαζί σου. Και κάπου εκεί αποφασίζεις —συνειδητά ή όχι— ότι είναι πιο εύκολο να κρατήσεις το στόμα σου κλειστό.
Η αυτολογοκρισία έχει συνδεθεί με την κατάθλιψη σε έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2024 στο Australian & New Zealand Journal of Psychology, με τους ερευνητές να επισημαίνουν ότι η σχέση αυτή μπορεί να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις: όσο περισσότερο καταπιέζεις την έκφρασή σου, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να σε γνωρίζουν πραγματικά οι άνθρωποι γύρω σου.
Και κάπως έτσι αποφεύγεις την εξωτερική σύγκρουση, αλλά δημιουργείς μια εσωτερική. Γιατί μπορεί να λες "ό,τι θέλεις εσύ" για να μην υπάρξει ένταση, ενώ μέσα σου ξέρεις πολύ καλά τι θα ήθελες.
Κάποια στιγμή μπορεί να φτάσεις να σκέφτεσαι: "Μακάρι ο σύντροφός μου να με καταλάβαινε περισσότερο". Ίσως, όμως, χρειάζεται πρώτα να του δείξεις ποια είσαι, τι νιώθεις και τι θέλεις.
2. Σταματάς να νοιάζεσαι για πράγματα που κάποτε είχαν σημασία
Το "δεν με νοιάζει" μπορεί να είναι απλώς ένας τρόπος να αποφύγεις μια συζήτηση. Όταν, όμως, γίνεται η μόνιμη απάντηση σε όλα, ίσως κρύβει κάτι περισσότερο.
Γιατί άλλο το "δεν έχω προτίμηση" και άλλο το "έχω προτίμηση, αλλά δεν θα την εκφράσω". Στη δεύτερη περίπτωση, ουσιαστικά απομακρύνεσαι από αυτό που πραγματικά νιώθεις.
Μπορεί να λες "δεν με νοιάζει" για να είσαι πιο εύκολη, πιο συμφιλιωτική, για να μην προκαλέσεις ένταση ή για να μη χρειαστεί να εξηγήσεις τι πραγματικά θέλεις. Μόνο που, αποφεύγοντας τη σύγκρουση με τους άλλους, μπορεί να δημιουργείς όλο και μεγαλύτερη σύγκρουση μέσα σου.
Όπως εξηγεί η κλινική κοινωνική λειτουργός Carol Freund, στους ανθρώπους που βιώνουν κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί μια απομάκρυνση από την "εσωτερική φωνή" τους: υπάρχει απόσταση ανάμεσα σε όσα τους λένε το σώμα και τα συναισθήματά τους και σε όσα είναι σε θέση να ακούσουν συνειδητά.
3. Δεν ξέρεις πια τι πραγματικά θέλεις
"Δεν ξέρω τι θέλω". Μπορεί να το λες και να το εννοείς απόλυτα. Όμως μερικές φορές η έλλειψη ξεκάθαρης επιθυμίας δεν σημαίνει ότι δεν θέλεις τίποτα. Μπορεί να σημαίνει ότι έχεις απομακρυνθεί τόσο πολύ από τις ανάγκες και τα συναισθήματά σου, ώστε δυσκολεύεσαι πλέον να τα ακούσεις.
Αυτό μπορεί να έχει τις ρίζες του ακόμη και στην παιδική ηλικία, όταν αρχίζουμε να μαθαίνουμε τι θεωρείται "σωστό" και τι "λάθος". Κάποιες επιθυμίες μας, μεγαλώνοντας, μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση με όσα έχουμε μάθει ότι κάνουν έναν άνθρωπο "καλό". Έτσι, από τον φόβο μήπως απογοητεύσουμε τους άλλους ή μήπως κριθούμε, μαθαίνουμε να βάζουμε τις δικές μας επιθυμίες στην άκρη.
Μια μελέτη του Stanford Medicine το 2023 έδειξε ότι περίπου το 27% των ανθρώπων με κατάθλιψη εμφάνιζαν μειωμένη δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την επιλογή στόχων, τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων. Όταν αυτές οι λειτουργίες επηρεάζονται, το να αποφασίσεις τι θέλεις —και στη συνέχεια να κυνηγήσεις αυτό που θέλεις— μπορεί πραγματικά να μοιάζει βουνό.
Ίσως, λοιπόν, η επιθυμία σου να μην έχει εξαφανιστεί. Ίσως απλώς έχει καλυφθεί από τόσες ενοχές, "πρέπει" και αυτοκριτική, που δυσκολεύεσαι να την ακούσεις.
4. Αρχίζεις να νιώθεις ότι όλα είναι μάταια
Όταν δεν έχεις ξεκάθαρες επιθυμίες, δεν εκφράζεις τα συναισθήματά σου και δυσκολεύεσαι να καταλάβεις τι πραγματικά θέλεις, είναι εύκολο να αρχίσεις να αναρωτιέσαι: "Και τελικά, ποιο είναι το νόημα;".
Η αίσθηση ότι δεν έχεις σκοπό ή ότι απλώς περνάς τις μέρες σου χωρίς πραγματικά να τις ζεις μπορεί να εμφανιστεί σε περιόδους κατάθλιψης. Δεν είναι τυχαίο ότι άνθρωποι που έχουν βιώσει κατάθλιψη περιγράφουν συχνά την καθημερινότητά τους σαν να λειτουργούν στον "αυτόματο πιλότο" ή σαν να κάνουν απλώς ό,τι χρειάζεται, χωρίς να νιώθουν πραγματικά παρόντες στη ζωή τους.
Και τότε όλα μοιάζουν επίπεδα. Δεν ενθουσιάζεσαι ιδιαίτερα, δεν θυμώνεις ιδιαίτερα, δεν ονειρεύεσαι ιδιαίτερα. Απλώς… συνεχίζεις.
Το να εκφράζεις αυτό που νιώθεις έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο νομίζεις
Η επικοινωνία δεν αφορά μόνο το πώς μιλάς στους άλλους. Αφορά και το πώς ακούς εσύ η ίδια τον εαυτό σου.
Τι θέλεις; Τι σε ενοχλεί; Τι σε κάνει χαρούμενη; Τι χρειάζεσαι; Πότε λες "δεν με νοιάζει", ενώ στην πραγματικότητα σε νοιάζει πολύ;
Το να αρχίσεις να δίνεις χώρο σε αυτές τις ερωτήσεις μπορεί να είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα για να ξανασυνδεθείς με τον εαυτό σου.
Και αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αρκετά από τα παραπάνω —ιδιαίτερα αν αυτά τα συναισθήματα επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητά σου— μην προσπαθήσεις να βγάλεις μόνη σου διάγνωση. Η συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να σε βοηθήσει να καταλάβεις τι πραγματικά συμβαίνει.
Γιατί το "δεν ξέρω τι θέλω" δεν χρειάζεται να είναι το τέλος της συζήτησης. Μπορεί να είναι η αρχή της.