Μια παγκόσμια κρίση ψυχικής υγείας, η οποία γιγαντώθηκε αθόρυβα τις τελευταίες δεκαετίες και κορυφώθηκε στα χρόνια μετά την πανδημία COVID-19, φέρνει στο φως η πιο ολοκληρωμένη επιστημονική μελέτη που έχει γίνει ποτέ. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ινστιτούτου Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, οι ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από το 1990, επηρεάζοντας πλέον 1,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο ιατρικό περιοδικό The Lancet, ανέλυσε δεδομένα από 204 χώρες και 25 ηλικιακές ομάδες, αποκαλύπτοντας ότι το ψυχικό φορτίο έχει ξεπεράσει πλέον τα καρδιαγγειακά νοσήματα και τον καρκίνο ως η κυριότερη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως. Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα όχι μόνο ακολουθεί αυτή την ανησυχητική τροχιά, αλλά ξεπερνά ελαφρώς και τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Το παγκόσμιο τοπίο: Το άγχος και η κατάθλιψη σπάνε κάθε ρεκόρ
Από τις δώδεκα ψυχικές διαταραχές που αξιολόγησαν οι ερευνητές, όλες παρουσίασαν αυξητική τάση. Ωστόσο, η έκρηξη των ποσοστών οφείλεται κυρίως σε δύο παθήσεις:
- Αγχώδεις διαταραχές: Κατέγραψαν κατακόρυφη αύξηση άνω του 47% από το 2019.
- Μείζων καταθλιπτική διαταραχή: Παρουσίασε αύξηση της τάξης του 24%, με τις δύο παθήσεις να αποτελούν πλέον την 11η και 15η κυριότερη αιτία επιβάρυνσης της υγείας παγκοσμίως.
Οι πιο ευάλωτες ομάδες
Τη μεγαλύτερη συνολική επιβάρυνση παγκοσμίως καταγράφουν οι έφηβοι ηλικίας 15-19 ετών, καθώς και οι γυναίκες όλων των ηλικιών. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι τα υψηλότερα ποσοστά εντοπίζονται σε περιοχές υψηλού εισοδήματος, όπως η Ολλανδία, η Πορτογαλία και η Αυστραλία.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα: Τα στοιχεία της έρευνας
"Οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν το 2023 μία από τις κυριότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στην Ελλάδα", επισημαίνει η Αλίζε Φεράρι, συνεργαζόμενη καθηγήτρια στο IHME. Τα νούμερα αποτυπώνουν ξεκάθαρα το μέγεθος του προβλήματος στη χώρα μας:
Η αύξηση στον πληθυσμό: Τα περιστατικά ψυχικών διαταραχών (με βάση τις ηλικιακές αναλογίες) σκαρφάλωσαν από 14.156 ανά 100.000 κατοίκους το 1990, σε 19.551 ανά 100.000 κατοίκους.
Η εκτόξευση των DALYs
Ο δείκτης DALYs (τα χρόνια ζωής που χάνονται λόγω αναπηρίας ή πρόωρου θανάτου) για τις ψυχικές διαταραχές σημείωσε τρομακτική αύξηση 135,5% σε σχέση με το 1990, αγγίζοντας τις 325.000 χαμένα χρόνια για τον ελληνικό πληθυσμό. Το 2023, ο δείκτης επιβάρυνσης στην Ελλάδα ήταν 3.005,1 DALY ανά 100.000 κατοίκους, ξεπερνώντας τόσο τον μέσο όρο της δυτικής Ευρώπης (2.744,5) όσο και τον παγκόσμιο μέσο όρο (2.070,5).
Το τεράστιο κενό στη θεραπεία
Η μελέτη δεν περιορίζεται στη διάγνωση, αλλά αναδεικνύει και ένα τεράστιο παγκόσμιο έλλειμμα στις δομές υγείας και την πρόσβαση σε βοήθεια:
- Μόλις το 9% των ανθρώπων που πάσχουν από μείζονα κατάθλιψη παγκοσμίως λαμβάνουν έστω και μια στοιχειωδώς επαρκή θεραπεία.
- Σε 90 χώρες του πλανήτη, το ποσοστό των ασθενών που λαμβάνει επαρκή φροντίδα πέφτει κάτω από το 5%.
- Οι ελάχιστες εξαιρέσεις: Μόνο ελάχιστες χώρες υψηλού εισοδήματος (όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ολλανδία) καταφέρνουν να προσφέρουν θεραπευτική κάλυψη που ξεπερνά το 30% του πληθυσμού τους που νοσεί.
Οι ειδικοί της μελέτης καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι αν δεν υπάρξει άμεση, συντονισμένη διεθνής δράση και γενναίες επενδύσεις στα συστήματα ψυχικής υγείας –ιδιαίτερα για τη στήριξη των εφήβων και των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων– το παγκόσμιο και εγχώριο κοινωνικό κόστος θα είναι μη αναστρέψιμο.